Wybitny Jan Czerski

Wybitnym badaczem Syberii był polski geolog, geograf i paleontolog Jan Czerski. Jan Czerski żył w latach 1845 – 1892. Mając 18 lat wziął udział w powstaniu styczniowym. Wzięty do niewoli został skazany na odbycie karnej służby wojskowej na Syberii. Został zesłany do Omska, gdzie zetknął się z innym polskim zesłańcem, Aleksandrem Czekanowskim. Aleksander Czekanowski był już w tym czasie znanym badaczem jeziora Bajkał oraz Zabajkala. Zaopiekował się więc Czerskim. To dzięki niemu Czerski ukończył studia z zakresu geologii i paleontologi. Swą pracę naukową rozpoczął pod kierunkiem Czerskiego i Benedykta Dybowskiego. Dybowski także przebywał na Syberii na zesłaniu. Na polecenie Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego w latach 1871 – 1883 Czerski prowadził badania w górach Sajan Wschodni, nad rzeką Dolna Tunguska oraz w dolinie rzeki Irkut. Prowadził także w Irkucku badania geograficzne i geologiczne na terenie wschodniej Syberii. Największe zasługi położył jednak Czerski badając budowę geologiczną wybrzeża jeziora Bajkał, przy okazji opracował także mapę geologiczną całego wybrzeża Bajkału. W 1891 roku został skierowany na wyprawę mającą na celu zbadanie nie znanej praktycznie Kołymy. Zmarł w trakcie wyprawy. W uznaniu jego zasług dwa pasma górskie Syberii noszą jego imię. Jego imię otrzymały także dwa szczyty położone w pobliżu jeziora Bajkał oraz miasto nad Kołymą. Miasto to położone jest w pobliżu miejsca, w którym Czerski zmarł.

Wybitny szwedzki astronom

Anders Celsius to wybitny szwedzki astronom, matematyk i fizyk. Anders Celsius urodził się w 1701 roku w Uppsali, gdzie również zmarł w 1744 roku. Od najmłodszych lat Anders Celsius poświęcał dużo czasu obserwacjom astronomicznym. Po zdobyciu starannego wykształcenia został profesorem uniwersytetu w Uppsali. W 1740 roku w Uppsali zostało otwarte z jego inicjatywy obserwatorium astronomiczne, w którym pełnił funkcję dyrektora. Od 1733 do 1734 roku odbył szereg podróży naukowych. Przebywał między innymi we Francji i Anglii. Podróże wykorzystał do poznania zdobyczy naukowych tamtejszych uniwersytetów z dziedziny astronomii. Także w roku 1733 opublikował pracę naukową, która była opisem 316 doświadczeń i obserwacji zorzy polarnej. W 1736 roku wziął udział w trwającej rok wyprawie naukowej pod kierownictwem francuskiego badacza Piere’a Louisa de Maupertuis’a. Uczestniczył w pracach międzynarodowego zespołu, który zajmował się pomiarami Ziemi. Swoje prace zespół ten prowadził na terenie Laponii. Celem tych pomiarów było potwierdzenie lub wykluczenie teorii Newtona, że Ziemia jest na biegunach spłaszczona. W Laponii Celsius uczestniczył nie tylko w pracach zespołu. Prowadził także własne obserwacje zorzy polarnej. Obserwacje te doprowadziły go do wysnucia wniosku, że, wbrew panującym wówczas poglądom, zorza nie jest światłem zodiakalnym. W 1742 roku zaproponował nową metodę pomiaru temperatury.

Wybitny angielski botanik

Robert Brown to wybitny angielski botanik, który żył w latach 1773 – 1858. Robert Brown położył wielkie zasługi dla rozwoju botaniki. Świat zawdzięcza mu między innymi poznanie flory Australii. Stało się to możliwe dzięki jego udziałowi w wyprawie naukowej do Australii, którą odbył w latach 1801 – 1805. Podczas swojej wyprawy Brown zebrał około 4000 gatunków roślin występujących na kontynencie australijskim. Część tych roślin była dotychczas zupełnie jeszcze nie znana. Florze Australii poświęcił Robert Brown dwa swoje dzieła. Jednym z nich było dzieło zatytułowane „Prodromus Florae Nowae Hollandiae et Insulae Van Diemen”, drugim „General Remarks, Geographical and Systematical, on the botany of Terra Australis”. Prace te sprawiły, że stał się człowiekiem znanym nie tylko w Anglii, ale także poza jej granicami. Zaowocowało to otrzymywaniem przez niego roślin, które zebrali inni, podróżujący po różnych częściach świata, botanicy. Dzięki temu Brown sporządził opisy roślin, które rosną w okolicach ujścia rzeki Kongo, opisał rośliny Etiopii i Jawy. Brown prowadził także badania nad budową zalążka i nasion roślin. Jego prace uznane zostały za obowiązujące teorie w świecie botaniki. Stały się one także podstawą do prowadzenia dalszych prac z zakresu botaniki. W 1827 roku Brown odkrył bezładne ruchy cząsteczek zawiesiny pyłku kwiatowego w cieczy. Zjawisko to jest dzisiaj nazywane ruchami Browna.

Tycho de Brahe

Wybitne zasługi dla rozwoju astronomii położył duński astronom Tycho de Brahe. Ten wybitny astronom żył w latach 1546 – 1601. Miał 14 lat, kiedy w 1560 roku miało miejsce dobrze widoczne na terytorium Danii zaćmienie Słońca. Zjawisko to wywołało u niego zainteresowanie astronomią. Zainteresowanie to doprowadziło do odkrycia przez niego w 1572 roku w gwiazdozbiorze Kasjopei supernowej, czyli gwiazdy, która charakteryzuje się nagłym wzrostem jasności. Odkrycie to spowodowało, że jego osoba stała się sławna w całej Europie. Na wyspie Hven za odkrycie supernowej duński król wybudował dla Brahe pierwsze w świecie obserwatorium astronomiczne. Obserwatorium to nosiło nazwę Uraniborg. W swoim obserwatorium Tycho de Brahe pracował przez 21 lat. Mimo, że dysponował jedynie prymitywnymi przyrządami dokonał szeregu niezwykle dokładnych obserwacji planet. Uczniem Tycho de Brahe był Johannes Kepler. Wykorzystał on w swoich pracach dokonane przez Brahe’a obserwacje do sformułowania praw nazywanych dzisiaj prawami Keplera oraz do odkrycia prawidłowości, które rządzą ruchami planet. Tycho de Brahe jest odkrywcą dwóch nierówności w ruchu Księżyca oraz autorem kompletnego katalogu położenia 977 gwiazd, które są widoczne gołym okiem z szerokości geograficznej, na której leży Dania. Od 1599 roku Tycho de Brahe przebywał w Pradze. Pełnił tam funkcję nadwornego astronoma oraz matematyka. Tycho de Brahe’e zawdzięczamy także odkrycie 5 komet.

Chemik Robert Boyle

Jednym z twórców nowoczesnej chemii jest angielski filozof, fizyk i chemik Robert Boyle, który żył w latach 1627 – 1691. W 1654 roku Boyle rozpoczął na uniwersytecie w Oksfordzie swoje eksperymentalne badania z zakresu chemii i fizyki. Wbrew obowiązującym w owym czasie poglądom Boyle głosił, że chemia to odrębna dziedzina nauki. W 1661 roku wyniki swoich badań ogłosił w dziele pod tytułem „Chemik powątpiewający”. Dzieło to zawiera między innymi definicję pierwiastka. Definicja ta była aktualna aż do roku 1896, kiedy to odkryto pierwsze pierwiastki promieniotwórcze. Dzieło Boyle’a stało się punktem zwrotnym w historii chemii. Boyle zajmował się nie tylko badaniami z zakresu fizyki i chemii, ale także zwalczał poszukujących kamienia filozoficznego alchemików. Uważał bowiem, że nie kierują się oni w swoich poszukiwaniach naukowym podejściem. Jednak chemia zawdzięcza także alchemikom wiele odkryć. Są oni odkrywcami i badaczami kwasu solnego, siarkowego i azotowego oraz odkrywcami związków rtęci. Boyle jako pierwszy zastosował w 1663 roku wskaźnik, który posłużył do odróżniania zasad od kwasów. Przeprowadzając doświadczenia z zakresu fizyki w 1662 roku sformułował prawo, które głosi, że objętość masy gazu jest odwrotnie proporcjonalna do jego ciśnienia. Niezależnie od niego do takiego samego wniosku doszedł w 1676 roku Edme Mariotte, dlatego prawo to jest dzisiaj nazywane prawem Boyle i Mariotte’a.

Adolf von Baeyer

Spośród wielu chemików warto trochę miejsca poświęcić niemieckiemu chemikowi Adolfowi von Baeyerowi. Adolf von Baeyer żył w latach 1835 – 1917. Po uzyskaniu w 1858 roku tytułu doktora nauk humanistycznych założył laboratorium chemiczne oraz został wykładowcą Berlińskiego Instytutu Zawodowego. Od 1875 roku prowadził wykłady na uniwersytecie w Monachium. Także w Monachium założył swoje laboratorium chemiczne. Prowadził w nim między innymi badania nad przemianą kwasu moczowego oraz nad mechanizmami fotosyntezy. W roku 1863 udało mu się odkryć kwas barbiturowy. Kwas barbiturowy stał się później podstawowym składnikiem wielu leków nasennych, które nazwano barbituranami. W 1871 roku dokonał kolejnych ważnych odkryć. Odkrył w tym roku fenoloftaleinę, eozynę i fluoresceinę, czyli barwniki syntetyczne. Jest także odkrywcą aldehydu mrówkowego. Aldehyd mrówkowy został wykorzystany przez Leo Baekelanda w trakcie prowadzonych przez niego prac nad bakelitem. W roku 1880 Baeyerowi udało się przeprowadzić pełną syntezę indygo. Do tej pory ten ciemnoniebieski barwnik był pozyskiwany jedynie z pewnych, pochodzących ze wschodniej Azji roślin. Synteza indygo, którą przeprowadził Baeyer zapoczątkowała prace badawcze nad innymi barwnikami. Trzy lata po przeprowadzaniu syntezy indygo Baeyer opisał także strukturę indygo. Za swoje prace nad barwnikami w 1905 roku Adolf von Baeyer otrzymał nagrodę Nobla.

Awicenna Ibn sina

Najbardziej wszechstronnym przedstawicielem arabskiej nauki i filozofii okresu średniowiecza był Awicenna Ibn sina, który żył w latach 980 – 1037. W wieku 17 lat Awicenna zainteresował się medycyną, nieco wcześniej zgłębiał tajniki prawa i filozofii. Bardzo szybko zyskał sławę wybitnego uczonego i lekarza. Jego dorobek naukowy obejmuje około 160 prac z zakresu medycyny, astronomii, fizyki, matematyki, geologii, mineralogii, ale także z zakresu filozofii, teorii muzyki i językoznawstwa. Jego najsłynniejszym dziełem przyrodniczym jest dzieło pod tytułem „Canon medicinae”. Aż do kończ XVII wieku dzieło to było podstawowym podręcznikiem medycyny. Awicenna zawarł w nim całą ówczesną wiedzę na temat medycyny praktycznej i teoretycznej. W swoim dziele omówił właściwości leków, zajął się także omówieniem czynników zewnętrznych wpływających na powstawanie chorób. Nie potrafił jeszcze tego nazwać, ale zakładał, że istnieją czynniki zakaźne, które odpowiadają za powstawanie chorób gorączkowych. Warto wspomnieć także o dziełach filozoficznych Awicenny. Nawiązując do dzieł Arystotelesa rozwinął teorię abstrakcji, ale także teorię formy i materii. Jego zdaniem materia to zasada bytu, która istnieje niezależnie od Boga. Głosząc swoje poglądy filozoficzne naraził się filozofom muzułmańskim, którzy potępili jego poglądy. Dzięki niemu jednak średniowieczna Europa poznała nauki Arystotelesa, on sam nazywany był „księciem filozofów”.

Wielka postać świata nauki

Wielką postacią świata nauki jest Arystoteles, grecki filozof, żyjący w latach 384 – 322 przed naszą erą. Arystoteles urodził się w Stagirze. W wieku 17 lat rozpoczął studia w Akademii Platońskiej. Spędził w niej 20 lat, opuścił Akademię po śmierci Platona w roku 347 p. n. e. Najbliższe 5 lat spędził w Azji Mniejszej i na wyspie Lesbos, był także nauczycielem syna Filipa Macedońskiego, znanego później jako Aleksander Wielki. Do Aten Arystoteles wrócił w 335 roku p. n. e. Założył w nich własną szkołę filozoficzną, którą nazywano Liceum. Arystoteles położył podwaliny pod niemal wszystkie dyscypliny naukowe. Stworzył logikę formalną, położył podwaliny pod estetykę i przyrodę, stworzył podwaliny psychologii, astronomii i etyki. Był także historykiem ustrojów politycznych. Swoje poglądy filozoficzne wyłożył w dwóch dziełach: „Metafizyce” i „Fizyce”. Swoje poglądy na temat funkcjonowania państwa przedstawił w dziele „Polityka”. Jego zdaniem najlepszym ustrojem jest monarchia lub rządy arystokracji. Jego zdaniem władzę w państwie powinna sprawować klasa średnia. Poglądy Arystotelesa na temat państwa cieszyły się dużym uznaniem w okresie średniowiecza. Z jego dorobku korzystał święty Tomasz z Akwinu. Arystoteles prowadził także badania z zakresu fizjologii i anatomii zwierząt. Opracował metody ich klasyfikacji. Korzystano z nich aż do czasów Linneusza. Swoje poglądy na ten temat zawarł w dziele „Historia zwierząt”.

Genialny matematyk wszech czasów

Jednym z najgenialniejszych matematyków na świecie, a jednocześnie największym wynalazcą i mechanikiem starożytności był Archimedes. Mimo, że urodził się w Stagirze swoje życie związał z Syrakuzami. Archimedes swoje studia odbył w Aleksandrii, nawet po ich ukończeniu pozostał w stałym kontakcie i aleksandryjskimi uczonymi. Także w Aleksandrii zostały wydane jego wszystkie dzieła. Archimedesowi zawdzięczamy odkrycie zasady dźwigni. Zasada ta stworzyła podstawy do powstania statyki, która w późniejszych wiekach stała się działem mechaniki. Archimedes jest także twórcą działu fizyki, który zajmuje się badaniem równowagi cieczy i zanurzonych w nich nieruchomych ciał stałych, czyli twórcą hydrostatyki. Jego dzieło „O ciałach pływających” zawiera słynne twierdzenie, że ciało zanurzone w wodzie pozornie traci tyle, ile waży woda przez nie wyparta. W chwili obecnej twierdzenie to jest znane wszystkim jako twierdzenie Archimedesa. Twierdzenie to jest podstawowym prawem w aero- i hydrostatyce. Także Archimedes zastosował w obliczeniach i podał wartość liczby pi. Liczba pi jest liczbą niewymierną, której wartość wynosi około 3,14. Liczba pi wyraża stosunek długości obwodu koła do długości jego średnicy. Zapewne niewiele osób wie, że ponad 18 wieków przed Newtonem Archimedes stworzył zasady rachunku różniczkowego. Archimedes jest autorem dzieła „Elementy mechaniki”, w którym wyjaśnił zasady mechaniki teoretycznej.

Krótko o ekologii

W przyrodzie nie ma izolacji. Każdy organizm powiązany jest nie tylko z innymi organizmami, ale także ze środowiskiem nieożywionym. Ekologia zajmuje się wzajemnymi powiązaniami między poszczególnymi organizmami, ale także między organizmami i środowiskiem nieożywionym. Ekologia to nauka interdyscyplinarna. Ekologia zrodziła się z wiedzy, którą przez lata zgromadzili biolodzy, mikrobiolodzy, botanicy i zoolodzy. Korzysta także z wiedzy zgromadzonej przez przedstawicieli takich nauk jak geografia, fizyka i chemia. Ekologia jako odrębna nauka powstała dzięki pracom Ernsta Haeckela, który żył w latach 1834 – 1919. To właśnie Haeckel jako pierwszy określił zainteresowania ekologii oraz jako pierwszy użył nazwy „ekologia”. Samo słowo „ekologia” wywodzi się od greckich słów „oikos”, które znaczy „dom” oraz od słowa „logos”czyli „nauka”. Ekologia zajmuje się badaniem populacji, ekosystemów, biocenozą, ekosferą i biosferą. Populacja to wszystkie osobniki należące do tego samego gatunku i zamieszkujące ten sam obszar. Biocenoza to z kolei cała populacja wszystkich gatunków, które zamieszkują ten sam obszar. Z kolei ekosystem to biocenoza i środowisko nieożywione, zaś biosfera to wszystkie żywe organizmy, które występują na Ziemi. Ekosfera to ziemski ekosystem, który obejmuje współzależność między biosferą, hydrosferą, litosferą i atmosferą. Do niszczenia ekosystemu najbardziej przyczynia się działalność człowieka.